Szakal złocisty
Canis aureus
Szakal złocisty (Canis aureus) to drapieżnik z rodziny psowatych, wielkością pośredni między lisem a wilkiem. Pochodzi z Bałkanów i Azji, a w Polsce pierwsze potwierdzone obserwacje pochodzą z 2015 roku. Dziś jest notowany w wielu regionach kraju i jest gatunkiem łownym - polowanie trwa od 1 sierpnia do 28 lutego.
Szybkie fakty
- Długość ciała70–85 cm + ogon 20–30 cm
- Wysokość w kłębie40–50 cm
- Waga8–15 kg
- Długość życiazwykle 6–8 lat w naturze
- Aktywność dobowaZmierzchowa
- DietaWszystkożerca
- Tryb życiaParami
- Okres godowystyczeń - luty
- Potomstwo4–6 szczeniąt (do 9)
- Biotopdoliny rzek, podmokłe łąki, trzcinowiska, mozaika pól i zarośli
- Populacja w PLnieliczny, w ekspansji - pojedyncze osobniki i pary w wielu regionach ↗ rośnie
Nazwy łowieckie
- Młode
- szczenię
- Inne nazwy
- szakal, szakal pospolity
Opis i biologia
Szakal złocisty (Canis aureus) to smukły, długonogi drapieżnik. Ma 70–85 cm długości, 40–50 cm wysokości w kłębie i waży 8–15 kg - jest więc wyraźnie większy od lisa, ale dużo mniejszy od wilka. Wyglądem przypomina małego, szczupłego psa.
Futro jest złocistożółte, płowe i szarawe, na grzbiecie z ciemniejszym, szaroczarnym „siodłem”. Gardło, pierś i brzuch są jasne, kremowe, a nogi rudawozłote. Ogon jest puszysty, ale krótszy niż u lisa, z ciemnym końcem.
Jak odróżnić szakala od lisa i wilka? Lis jest intensywnie rudy, ma czarne „pończochy” na nogach, długi ogon z białą końcówką i duże, spiczaste uszy. Wilk jest znacznie większy, ciężej zbudowany, szary, z szeroką głową. Szakal ma złocisto-szare futro, krótszy ogon z ciemnym końcem i mniejsze uszy. Najłatwiej rozpoznać go po głosie: chóralne, wysokie wycie rodziny szakali brzmi jak zawodzenie lub piski.
Klasyfikacja systematyczna
- Królestwo
- Zwierzęta (Animalia)
- Typ
- Strunowce (Chordata)
- Gromada
- Ssaki (Mammalia)
- Rząd
- Drapieżne (Carnivora)
- Rodzina
- Psowate (Canidae)
- Rodzaj
- Canis
Występowanie w Polsce
Szakal złocisty żyje w południowo-wschodniej Europie, na Bliskim Wschodzie i w południowej Azji. Od kilkudziesięciu lat szybko rozprzestrzenia się na północ i zachód Europy - z Bałkanów przez Węgry, Austrię i Czechy po kraje nadbałtyckie i Polskę. Ekspansji sprzyjają łagodniejsze zimy i mniejsza liczba wilków w wielu regionach.
W Polsce pierwsze potwierdzone obserwacje pochodzą z 2015 roku. Od tego czasu szakale notowano w wielu częściach kraju - na wschodzie, m.in. w dolinie Biebrzy, na Pomorzu Zachodnim, Warmii i Mazurach oraz w innych regionach. Najczęściej są to pojedyncze osobniki lub pary. Dokładna liczebność nie jest znana, a wiedza o tym gatunku w Polsce wciąż jest niewielka.
Szakal wybiera doliny rzek, podmokłe łąki, trzcinowiska i mozaikę pól z zaroślami. Unika dużych, zwartych lasów.
Cykl roczny
Szakale żyją w stałych parach, które bronią wspólnego terytorium. Młode z poprzedniego roku czasem zostają z rodzicami i pomagają wychować kolejny miot. Są aktywne głównie o zmierzchu i nocą.
Szakal jest oportunistycznym wszystkożercą. Zjada gryzonie, zające, ptaki, płazy, owady, padlinę, a także owoce i resztki z gospodarstw. Potrafi polować na młode sarny i ptactwo gniazdujące na ziemi.
Gody przypadają na styczeń i luty. Po ok. 2 miesiącach ciąży, w kwietniu lub maju, samica rodzi w norze 4–6 szczeniąt. Jesienią młode opuszczają rodziców i wędrują w poszukiwaniu nowych terenów, czasem na odległość setek kilometrów - to one odpowiadają za szybkie zasiedlanie nowych regionów.
Gody
Pary szakali są stałe. Zimą słychać ich wieczorne, chóralne wycie - sygnał zajęcia terytorium.
Narodziny szczeniąt
Po ok. 2 miesiącach ciąży samica rodzi w norze 4–6 szczeniąt.
Odchów młodych
Młode karmią oboje rodzice, a czasem także starsze rodzeństwo z poprzedniego roku.
Rozchodzenie się młodych
Młode szakale opuszczają rodziców i szukają nowych terenów - to one odpowiadają za szybką ekspansję gatunku.
Polowanie
Sposoby polowania
- Z ambony
- Na wab
- Z podchodu
Szakal złocisty jest w Polsce gatunkiem łownym. Okres polowań trwa od 1 sierpnia do 28 lutego. Przez cały rok można na niego polować w obwodach z głuszcem lub cietrzewiem oraz w obwodach, w których prowadzono zasiedlenia drobnej zwierzyny w ciągu ostatnich 2 lat.
Poluje się na niego głównie z zasiadki, często z użyciem wabika naśladującego głos rannego zająca lub wycie szakali. Bardzo ważne jest pewne rozpoznanie gatunku: w tych samych miejscach żyją lisy i chronione wilki, a w słabym świetle łatwo o pomyłkę.
Status szakala budzi dyskusje. Część przyrodników uważa, że jako gatunek, który naturalnie zwiększa zasięg, powinien być objęty ochroną. Myśliwi zwracają uwagę na jego wpływ na drobną zwierzynę i ptaki gniazdujące na ziemi.
Ciekawostki i kultura
Szakal złocisty jest jedynym szakalem żyjącym poza Afryką i największym z szakali. Badania genetyczne pokazały, że afrykańskie „szakale złociste” to w rzeczywistości osobny gatunek - wilk złocisty - więc prawdziwy Canis aureus żyje dziś w Europie i Azji.
- Nowy sąsiad z południa. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu szakale żyły w Europie głównie na Bałkanach. Dziś są notowane od Estonii po Holandię, a w Polsce pierwsze potwierdzone obserwacje pochodzą z 2015 roku.
- Chóralne wycie. Rodzina szakali wyje razem, wysokimi, zawodzącymi głosami. Wycie oznacza terytorium i pozwala członkom rodziny odnaleźć się nocą.
- Wędrowcy. Młode szakale potrafią przejść setki kilometrów w poszukiwaniu nowego terenu. Dzięki temu gatunek tak szybko zasiedla kolejne kraje.
- Między lisem a wilkiem. Szakal jest ok. dwa razy cięższy od lisa i kilka razy lżejszy od wilka. Tam, gdzie wilków jest dużo, szakali jest mało - wilki je przeganiają i zabijają.
Najczęstsze pytania
Czy szakal złocisty występuje w Polsce?
Jak odróżnić szakala od lisa?
Czy szakal złocisty jest niebezpieczny dla ludzi?
Czy na szakala można polować?
Skąd szakal wziął się w Polsce?
Jak brzmi wycie szakala?
Gatunki podobne
Lis pospolity
Vulpes vulpesNajbardziej rozpowszechniony drapieżnik Polski. Inteligentny, wszechstronny, ważny w gospodarce łowieckiej drobną zwierzyną - i jednocześnie bohater niezliczonych legend, bajek i tradycji.
Wilk
Canis lupusWilk (Canis lupus) - największy drapieżnik polskiej fauny, przywódca puszczańskiego ekosystemu. Gatunek pod ochroną ścisłą od 1998 roku, jeden z największych sukcesów polskiej ochrony przyrody - populacja wzrosła z 100 do 3500 sztuk w 50 lat. Symbol polskich Karpat, Bieszczad, Roztocza i Puszczy Białowieskiej.
Jenot
Nyctereutes procyonoidesJenot (Nyctereutes procyonoides) - drapieżnik z rodziny psowatych, gatunek inwazyjny pochodzący z Dalekiego Wschodu. Do Polski dotarł w latach 50. XX wieku ze Związku Radzieckiego. Dziś jeden z głównych zagrożeń dla rodzimej fauny ptasiej. Polowanie przez cały rok - bez okresu ochronnego.