Przejdź do treści
Szakal złocisty o złocisto-szarym futrze na skraju podmokłej łąki z trzcinami

Szakal złocisty

Canis aureus

Szakal złocisty (Canis aureus) to drapieżnik z rodziny psowatych, wielkością pośredni między lisem a wilkiem. Pochodzi z Bałkanów i Azji, a w Polsce pierwsze potwierdzone obserwacje pochodzą z 2015 roku. Dziś jest notowany w wielu regionach kraju i jest gatunkiem łownym - polowanie trwa od 1 sierpnia do 28 lutego.

Gatunek łowny Drapieżniki i futerkowe doliny rzek, podmokłe łąki, trzcinowiska, mozaika pól i zarośli

Szybkie fakty

  • Długość ciała
    70–85 cm + ogon 20–30 cm
  • Wysokość w kłębie
    40–50 cm
  • Waga
    8–15 kg
  • Długość życia
    zwykle 6–8 lat w naturze
  • Aktywność dobowa
    Zmierzchowa
  • Dieta
    Wszystkożerca
  • Tryb życia
    Parami
  • Okres godowy
    styczeń - luty
  • Potomstwo
    4–6 szczeniąt (do 9)
  • Biotop
    doliny rzek, podmokłe łąki, trzcinowiska, mozaika pól i zarośli
  • Populacja w PL
    nieliczny, w ekspansji - pojedyncze osobniki i pary w wielu regionach ↗ rośnie

Nazwy łowieckie

Młode
szczenię
Inne nazwy
szakal, szakal pospolity

Opis i biologia

Szakal złocisty (Canis aureus) to smukły, długonogi drapieżnik. Ma 70–85 cm długości, 40–50 cm wysokości w kłębie i waży 8–15 kg - jest więc wyraźnie większy od lisa, ale dużo mniejszy od wilka. Wyglądem przypomina małego, szczupłego psa.

Futro jest złocistożółte, płowe i szarawe, na grzbiecie z ciemniejszym, szaroczarnym „siodłem”. Gardło, pierś i brzuch są jasne, kremowe, a nogi rudawozłote. Ogon jest puszysty, ale krótszy niż u lisa, z ciemnym końcem.

Jak odróżnić szakala od lisa i wilka? Lis jest intensywnie rudy, ma czarne „pończochy” na nogach, długi ogon z białą końcówką i duże, spiczaste uszy. Wilk jest znacznie większy, ciężej zbudowany, szary, z szeroką głową. Szakal ma złocisto-szare futro, krótszy ogon z ciemnym końcem i mniejsze uszy. Najłatwiej rozpoznać go po głosie: chóralne, wysokie wycie rodziny szakali brzmi jak zawodzenie lub piski.

Klasyfikacja systematyczna

Królestwo
Zwierzęta (Animalia)
Typ
Strunowce (Chordata)
Gromada
Ssaki (Mammalia)
Rząd
Drapieżne (Carnivora)
Rodzina
Psowate (Canidae)
Rodzaj
Canis

Występowanie w Polsce

Szakal złocisty żyje w południowo-wschodniej Europie, na Bliskim Wschodzie i w południowej Azji. Od kilkudziesięciu lat szybko rozprzestrzenia się na północ i zachód Europy - z Bałkanów przez Węgry, Austrię i Czechy po kraje nadbałtyckie i Polskę. Ekspansji sprzyjają łagodniejsze zimy i mniejsza liczba wilków w wielu regionach.

W Polsce pierwsze potwierdzone obserwacje pochodzą z 2015 roku. Od tego czasu szakale notowano w wielu częściach kraju - na wschodzie, m.in. w dolinie Biebrzy, na Pomorzu Zachodnim, Warmii i Mazurach oraz w innych regionach. Najczęściej są to pojedyncze osobniki lub pary. Dokładna liczebność nie jest znana, a wiedza o tym gatunku w Polsce wciąż jest niewielka.

Szakal wybiera doliny rzek, podmokłe łąki, trzcinowiska i mozaikę pól z zaroślami. Unika dużych, zwartych lasów.

śląskie - Brak / pojedyncze sztuki opolskie - Brak / pojedyncze sztuki wielkopolskie - Populacja rzadka zachodniopomorskie - Populacja rzadka świętokrzyskie - Brak / pojedyncze sztuki kujawsko-pomorskie - Populacja rzadka podlaskie - Populacja rzadka dolnośląskie - Populacja rzadka podkarpackie - Populacja rzadka małopolskie - Populacja rzadka pomorskie - Populacja rzadka warmińsko-mazurskie - Populacja rzadka łódzkie - Brak / pojedyncze sztuki mazowieckie - Populacja rzadka lubelskie - Populacja rzadka lubuskie - Populacja rzadka
Populacja rzadka
Populacja umiarkowana
Populacja wysoka

Cykl roczny

Szakale żyją w stałych parach, które bronią wspólnego terytorium. Młode z poprzedniego roku czasem zostają z rodzicami i pomagają wychować kolejny miot. Są aktywne głównie o zmierzchu i nocą.

Szakal jest oportunistycznym wszystkożercą. Zjada gryzonie, zające, ptaki, płazy, owady, padlinę, a także owoce i resztki z gospodarstw. Potrafi polować na młode sarny i ptactwo gniazdujące na ziemi.

Gody przypadają na styczeń i luty. Po ok. 2 miesiącach ciąży, w kwietniu lub maju, samica rodzi w norze 4–6 szczeniąt. Jesienią młode opuszczają rodziców i wędrują w poszukiwaniu nowych terenów, czasem na odległość setek kilometrów - to one odpowiadają za szybkie zasiedlanie nowych regionów.

Gody Pary szakali są stałe. Zimą słychać ich wieczorne, chóralne wycie - sygnał zajęcia terytorium.
Narodziny szczeniąt Po ok. 2 miesiącach ciąży samica rodzi w norze 4–6 szczeniąt.
Odchów młodych Młode karmią oboje rodzice, a czasem także starsze rodzeństwo z poprzedniego roku.
Rozchodzenie się młodych Młode szakale opuszczają rodziców i szukają nowych terenów - to one odpowiadają za szybką ekspansję gatunku.

Gody

Pary szakali są stałe. Zimą słychać ich wieczorne, chóralne wycie - sygnał zajęcia terytorium.

Narodziny szczeniąt

Po ok. 2 miesiącach ciąży samica rodzi w norze 4–6 szczeniąt.

Odchów młodych

Młode karmią oboje rodzice, a czasem także starsze rodzeństwo z poprzedniego roku.

Rozchodzenie się młodych

Młode szakale opuszczają rodziców i szukają nowych terenów - to one odpowiadają za szybką ekspansję gatunku.

Polowanie

Sposoby polowania

  • Z ambony
  • Na wab
  • Z podchodu

Szakal złocisty jest w Polsce gatunkiem łownym. Okres polowań trwa od 1 sierpnia do 28 lutego. Przez cały rok można na niego polować w obwodach z głuszcem lub cietrzewiem oraz w obwodach, w których prowadzono zasiedlenia drobnej zwierzyny w ciągu ostatnich 2 lat.

Poluje się na niego głównie z zasiadki, często z użyciem wabika naśladującego głos rannego zająca lub wycie szakali. Bardzo ważne jest pewne rozpoznanie gatunku: w tych samych miejscach żyją lisy i chronione wilki, a w słabym świetle łatwo o pomyłkę.

Status szakala budzi dyskusje. Część przyrodników uważa, że jako gatunek, który naturalnie zwiększa zasięg, powinien być objęty ochroną. Myśliwi zwracają uwagę na jego wpływ na drobną zwierzynę i ptaki gniazdujące na ziemi.

Ciekawostki i kultura

Szakal złocisty jest jedynym szakalem żyjącym poza Afryką i największym z szakali. Badania genetyczne pokazały, że afrykańskie „szakale złociste” to w rzeczywistości osobny gatunek - wilk złocisty - więc prawdziwy Canis aureus żyje dziś w Europie i Azji.

  • Nowy sąsiad z południa. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu szakale żyły w Europie głównie na Bałkanach. Dziś są notowane od Estonii po Holandię, a w Polsce pierwsze potwierdzone obserwacje pochodzą z 2015 roku.
  • Chóralne wycie. Rodzina szakali wyje razem, wysokimi, zawodzącymi głosami. Wycie oznacza terytorium i pozwala członkom rodziny odnaleźć się nocą.
  • Wędrowcy. Młode szakale potrafią przejść setki kilometrów w poszukiwaniu nowego terenu. Dzięki temu gatunek tak szybko zasiedla kolejne kraje.
  • Między lisem a wilkiem. Szakal jest ok. dwa razy cięższy od lisa i kilka razy lżejszy od wilka. Tam, gdzie wilków jest dużo, szakali jest mało - wilki je przeganiają i zabijają.

Najczęstsze pytania

Czy szakal złocisty występuje w Polsce?
Tak. Pierwsze potwierdzone obserwacje szakala złocistego w Polsce pochodzą z 2015 roku. Od tego czasu notowano go w wielu regionach kraju, najczęściej jako pojedyncze osobniki lub pary.
Jak odróżnić szakala od lisa?
Szakal jest większy i wyższy od lisa, ma złocisto-szare, a nie intensywnie rude futro, krótszy ogon z ciemnym (nie białym) końcem i mniejsze uszy. Nie ma też czarnych „pończoch” na nogach.
Czy szakal złocisty jest niebezpieczny dla ludzi?
Nie. Szakale unikają ludzi i nie są dla nich groźne. Mogą natomiast polować na drób, małe zwierzęta domowe pozostawione na noc na zewnątrz oraz na młodą zwierzynę i ptaki gniazdujące na ziemi.
Czy na szakala można polować?
Tak. Szakal złocisty jest w Polsce gatunkiem łownym. Okres polowań trwa od 1 sierpnia do 28 lutego, a w niektórych obwodach - przez cały rok.
Skąd szakal wziął się w Polsce?
Szakale przybyły do Polski same - z Bałkanów i Europy Środkowej, gdzie ich zasięg od kilkudziesięciu lat szybko się powiększa. Sprzyjają temu łagodniejsze zimy i mniejsza liczba wilków w wielu regionach.
Jak brzmi wycie szakala?
Szakale wyją wysokimi, zawodzącymi głosami, często całą rodziną naraz. Brzmi to jak chóralne piski i jęki, wyraźnie wyższe od wycia wilka.

Gatunki podobne