Norka amerykańska
Neogale vison
Norka amerykańska (Neogale vison) to niewielki, ciemny drapieżnik z rodziny łasicowatych, który trafił do Polski z ferm futrzarskich. Dziś żyje dziko nad wodami w całym kraju i jest jednym z najgroźniejszych gatunków inwazyjnych - niszczy lęgi ptaków wodnych. Jest gatunkiem łownym, a polowanie na nią trwa przez cały rok.
Szybkie fakty
- Długość ciała30–45 cm + ogon 13–23 cm
- Waga0,5–1,5 kg (samce prawie dwa razy cięższe od samic)
- Długość życiazwykle 2–3 lata w naturze
- Aktywność dobowaZmierzchowa
- DietaDrapieżnik
- Tryb życiaSamotny
- Okres godowyluty - marzec
- Potomstwo4–6 młodych (do 10)
- Biotopbrzegi rzek, jezior, stawów i kanałów z gęstą roślinnością
- Populacja w PLpospolita nad wodami w całym kraju (gatunek obcy, inwazyjny) → stabilna
Nazwy łowieckie
- Młode
- młode (szczenięta)
- Inne nazwy
- norka, wizon (nazwa futra), norka hodowlana
Opis i biologia
Norka amerykańska (Neogale vison, dawniej Mustela vison) to smukły drapieżnik o długim ciele i krótkich nogach. Ma 30–45 cm długości, do tego ogon 13–23 cm, i waży 0,5–1,5 kg. Samce są prawie dwa razy cięższe od samic.
Futro jest jednolicie ciemnobrązowe, prawie czarne, lśniące i wodoodporne. Zwykle tylko podbródek i dolna warga są białe, czasem z drobnymi białymi plamkami na gardle. Norka ma małe, zaokrąglone uszy przylegające do głowy i błony pławne między palcami - doskonale pływa i nurkuje.
Jak odróżnić norkę od innych zwierząt? Wydra jest znacznie większa (do 1,3 m z ogonem), ma grubszy, stożkowaty ogon. Tchórz ma jasną „maskę” na pysku i żółtawy podszerstek. Kuny mają duże, jasne plamy na gardle i dłuższe, puszyste ogony.
Klasyfikacja systematyczna
- Królestwo
- Zwierzęta (Animalia)
- Typ
- Strunowce (Chordata)
- Gromada
- Ssaki (Mammalia)
- Rząd
- Drapieżne (Carnivora)
- Rodzina
- Łasicowate (Mustelidae)
- Rodzaj
- Neogale
Występowanie w Polsce
Norka amerykańska pochodzi z Ameryki Północnej. W Europie pojawiła się w XX wieku jako zwierzę hodowane na futra. Uciekinierzy i zwierzęta celowo wypuszczone z ferm dały początek dzikim populacjom. W Polsce dziko żyjące norki pojawiły się w drugiej połowie XX wieku i szybko zasiedliły cały kraj.
Dziś norka żyje nad rzekami, jeziorami, stawami i kanałami w całej Polsce, najliczniej na pojezierzach i w dolinach dużych rzek. Potrzebuje brzegów z gęstą roślinnością, korzeniami drzew i kamieniami, w których urządza nory.
Norka jest w Polsce gatunkiem obcym i inwazyjnym. Wypiera rodzime drapieżniki, a europejska krewniaczka - norka europejska - wyginęła w Polsce całkowicie.
Cykl roczny
Norka jest aktywna głównie o zmierzchu i nocą. Jest samotnikiem: każde zwierzę ma odcinek brzegu, który znaczy zapachem. Świetnie pływa, nurkuje i wspina się, a na lądzie porusza się szybkimi skokami.
To wszechstronny drapieżnik. Zjada ryby, raki, płazy, gryzonie, a przede wszystkim ptaki wodne i ich jaja. Potrafi dostać się do gniazd na wysepkach, które dla lisa są nieosiągalne - dlatego jest szczególnie groźna dla kolonii mew, rybitw, perkozów i kaczek.
Gody przypadają na luty i marzec. W kwietniu lub maju samica rodzi 4–6 młodych w norze nad wodą. Młode szybko się usamodzielniają i jesienią rozchodzą się na nowe tereny.
Gody
Samce wędrują wtedy na duże odległości w poszukiwaniu samic.
Narodziny młodych
Samica rodzi 4–6 ślepych młodych w norze nad wodą.
Odchów młodych
Młode uczą się pływać i polować, a jesienią rozchodzą się na nowe tereny.
Futro zimowe
Jesienią futro staje się gęste i lśniące, wodoodporne dzięki gęstemu podszerstkowi.
Polowanie
Sposoby polowania
- Z ambony
- Z psem
Norka amerykańska jest gatunkiem łownym, a ponieważ jest inwazyjna, polować na nią można przez cały rok. Ograniczanie jej liczebności to ważna część ochrony ptaków wodnych, zwłaszcza na wyspach i w rezerwatach ornitologicznych.
Norkę najskuteczniej ogranicza się odłowem w pułapki żywołowne (z zachowaniem przepisów) oraz polowaniem z zasiadki nad wodą. Pomocne są psy norowce i wyżły, które tropią norki w nadbrzeżnych zaroślach.
Ciekawostki i kultura
Historia norki amerykańskiej w Polsce to podręcznikowy przykład tego, jak gatunek sprowadzony przez człowieka może zmienić przyrodę. Wystarczyło kilka dekad, by norka zasiedliła prawie wszystkie wody w kraju, a jej wpływ na ptaki wodne jest dziś jednym z ważniejszych problemów ochrony przyrody.
- Uciekinierka z fermy. Wszystkie dziko żyjące norki amerykańskie w Europie pochodzą od zwierząt, które uciekły lub zostały wypuszczone z ferm futrzarskich.
- Zagrożenie dla wysp. Norka dopływa do wysepek, na których gnieżdżą się kolonie ptaków. Jedna norka potrafi zniszczyć lęgi całej kolonii mew lub rybitw w ciągu kilku nocy.
- Wypierała krewniaczkę. Norka europejska, rodzimy gatunek, wyginęła w Polsce całkowicie. W Europie przetrwała tylko w kilku miejscach, a ekspansja norki amerykańskiej jest jednym z powodów jej zniknięcia.
- Wodoodporne futro. Gęsty podszerstek norki zatrzymuje powietrze i nie przepuszcza wody - dlatego jej futro było tak cenione w przemyśle futrzarskim.
Najczęstsze pytania
Jak wygląda norka amerykańska?
Skąd norka amerykańska wzięła się w Polsce?
Dlaczego norka amerykańska jest szkodliwa?
Kiedy można polować na norkę amerykańską?
Czym różni się norka od wydry?
Czy norka amerykańska jest niebezpieczna dla ludzi?
Gatunki podobne
Kuna domowa (kamionka)
Martes foinaKuna domowa, czyli kamionka (Martes foina), to drapieżnik z rodziny łasicowatych, który najchętniej mieszka blisko ludzi - na strychach, w stodołach i pod maskami samochodów. Rozpoznasz ją po białej, rozwidlonej plamie na podgardlu i jasnym nosie. W Polsce jest pospolita i łowna (polowanie od 1 września do 31 marca), ale w zabudowaniach nie wolno jej zabijać - najlepiej się przed nią zabezpieczyć.
Kuna leśna (tumak)
Martes martesKuna leśna, czyli tumak (Martes martes), to zwinny drapieżnik polskich lasów - świetnie wspina się po drzewach i poluje nawet na wiewiórki. Od kuny domowej odróżnisz ją po żółtawej, zaokrąglonej plamie na gardle, ciemnym nosie i czekoladowym futrze. Jest łowna od 1 września do 31 marca.
Jenot
Nyctereutes procyonoidesJenot (Nyctereutes procyonoides) - drapieżnik z rodziny psowatych, gatunek inwazyjny pochodzący z Dalekiego Wschodu. Do Polski dotarł w latach 50. XX wieku ze Związku Radzieckiego. Dziś jeden z głównych zagrożeń dla rodzimej fauny ptasiej. Polowanie przez cały rok - bez okresu ochronnego.