Gołąb grzywacz
Columba palumbus
Gołąb grzywacz (Columba palumbus) to największy gołąb Europy - rozpoznasz go po białej plamie na szyi i białym pasie na skrzydłach, dobrze widocznym w locie. W Polsce jest pospolity w lasach, na polach i coraz częściej w miastach. To gatunek łowny: polowanie trwa od 15 sierpnia do 31 stycznia.
Szybkie fakty
- Długość ciała38–45 cm (rozpiętość skrzydeł 68–77 cm)
- Waga400–600 g
- Długość życiazwykle 3–5 lat w naturze (rekordy ponad 15 lat)
- Aktywność dobowaDzienna
- DietaRoślinożerca
- Tryb życiaStadny
- Okres godowymarzec - wrzesień
- Potomstwo2 jaja w lęgu, 2–3 lęgi w roku
- Biotoplasy, zadrzewienia śródpolne, parki i miasta, pola uprawne
- Populacja w PLpospolity, jeden z najliczniejszych dużych ptaków w Polsce ↗ rośnie
Nazwy łowieckie
- Młode
- pisklę (gołąbek)
- Inne nazwy
- grzywacz, gołąb leśny, siniak (błędnie - to inny gatunek)
Opis i biologia
Gołąb grzywacz (Columba palumbus) to największy gołąb Europy. Ma 38–45 cm długości, rozpiętość skrzydeł do 77 cm i waży 400–600 g - jest wyraźnie większy i masywniejszy od gołębia miejskiego.
Upierzenie jest niebieskoszare, na piersi z różowofioletowym nalotem. Dorosłe ptaki mają na bokach szyi białą plamę (stąd nazwa - „grzywa”), a nad nią zielono-fioletowy, metaliczny połysk. W locie widać szeroki, biały pas w poprzek skrzydła - to najłatwiejsza cecha rozpoznawcza. Oko jest jasnożółte, dziób różowy z żółtym końcem, nogi czerwonoróżowe. Młode ptaki nie mają jeszcze białej plamy na szyi.
Głos to stłumione, rytmiczne gruchanie w pięciu sylabach, często zapisywane jako „gu-guu-gu, gu-gu”. Przy starcie grzywacz głośno klaszcze skrzydłami.
Jak odróżnić grzywacza od innych gołębi? Siniak jest mniejszy, nie ma białych plam na szyi i skrzydłach. Sierpówka jest mniejsza, jasnobeżowa, z czarną półobrożą na karku. Gołąb miejski ma zmienne ubarwienie, zwykle ciemne pasy na skrzydłach i nie ma białego pasa w poprzek skrzydła.
Klasyfikacja systematyczna
- Królestwo
- Zwierzęta (Animalia)
- Typ
- Strunowce (Chordata)
- Gromada
- Ptaki (Aves)
- Rząd
- Gołębiowe (Columbiformes)
- Rodzina
- Gołębiowate (Columbidae)
- Rodzaj
- Columba
Występowanie w Polsce
Grzywacz występuje w całej Polsce. Gniazduje w lasach, zadrzewieniach śródpolnych, parkach i coraz częściej w miastach, gdzie zakłada gniazda na drzewach przy ulicach i w ogrodach. Żeruje głównie na polach uprawnych.
W Polsce jest ptakiem częściowo wędrownym. Większość ptaków odlatuje jesienią na południowy zachód Europy, ale z roku na rok więcej grzywaczy zimuje w kraju, zwłaszcza w miastach i przy uprawach rzepaku. Populacja w ostatnich dekadach wyraźnie rośnie.
Cykl roczny
Wiosną samiec wykonuje charakterystyczny lot tokowy: wzlatuje stromo w górę, głośno klaszcze skrzydłami, a potem szybuje w dół z rozłożonymi skrzydłami i ogonem. Gniazdo to luźna platforma z gałązek, przez którą często widać jaja.
Samica składa zwykle 2 białe jaja, które oboje rodzice wysiadują ok. 17 dni. Para wyprowadza w sezonie 2–3 lęgi. Pisklęta przez pierwsze dni karmione są „mleczkiem wolowym” - bogatą w białko i tłuszcz wydzieliną z wola rodziców.
Grzywacz jest roślinożerny. Zjada liście rzepaku i koniczyny, ziarno, nasiona, żołędzie, bukiew, a latem owoce. Zimą duże stada mogą wyrządzać szkody w uprawach rzepaku.
Przylot wiosenny
Większość grzywaczy wraca z zimowisk w marcu. Coraz więcej ptaków zimuje w Polsce, zwłaszcza w miastach.
Toki i lęgi
Samiec wzlatuje stromo w górę, klaszcze skrzydłami i szybuje w dół. Para wyprowadza 2–3 lęgi w roku.
Karmienie „mleczkiem”
Pisklęta przez pierwsze dni dostają od obojga rodziców tzw. mleczko wolowe - wydzielinę z wola.
Stada jesienne
Po sezonie lęgowym grzywacze łączą się w duże stada żerujące na polach rzepaku i ściernisk.
Odlot na zimowiska
Duże przeloty grzywaczy na południowy zachód Europy obserwuje się w październiku.
Polowanie
Sposoby polowania
- Na przelocie
- Z ambony
- Na wab
Gołąb grzywacz jest gatunkiem łownym. Okres polowań trwa od 15 sierpnia do 31 stycznia. Myśliwi polują na niego głównie na przelotach - rano i wieczorem, gdy ptaki lecą z miejsc noclegowych na żerowiska - oraz z ukrycia na polach rzepaku i ściernisk, z użyciem wabików (sylwetek grzywaczy).
Grzywacz ma świetny wzrok i jest bardzo ostrożny, a jego szybki, zmienny lot sprawia, że polowanie wymaga dobrego strzelania. Strzela się tylko do ptaków pewnie rozpoznanych - siniak i turkawka są chronione.
Kuchnia myśliwska
Mięso grzywacza jest ciemne, delikatne i lekko słodkawe, przypomina mięso dzikiej kaczki. Najcenniejsze są piersi: smażone krótko, na różowo, z masłem i tymiankiem, albo dodane do sałatki z buraków i orzechów. Całe ptaki można dusić w czerwonym winie lub wykorzystać do pasztetu. Inspiracje znajdziesz w dziale Kuchnia myśliwska.
Ciekawostki i kultura
Gołębie, w tym grzywacze, należą do niewielu ptaków, które karmią młode wydzieliną z wola nazywaną „mleczkiem”. Wytwarzają ją oboje rodzice - i samiec, i samica - dzięki czemu pisklęta rosną bardzo szybko.
- Największy gołąb Europy. Grzywacz waży nawet 600 g - prawie dwa razy więcej niż gołąb miejski. Jest największym gołębiem żyjącym w Europie.
- Mleczko od taty i mamy. Pisklęta grzywacza przez pierwsze dni żywią się „mleczkiem wolowym” - wydzieliną z wola obojga rodziców, bogatą w białko i tłuszcz.
- Klaskanie w locie. Startujący grzywacz głośno klaszcze skrzydłami. Wiosną samce robią to celowo podczas lotu tokowego, wznosząc się i opadając nad swoim terenem.
- Z lasu do miasta. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu grzywacz był płochliwym ptakiem leśnym. Dziś gniazduje w parkach i na osiedlach wielu polskich miast.
Najczęstsze pytania
Jak rozpoznać gołębia grzywacza?
Czym różni się grzywacz od gołębia miejskiego?
Kiedy można polować na gołębia grzywacza?
Czy grzywacz jest pod ochroną?
Co je gołąb grzywacz?
Czy grzywacze odlatują na zimę?
Gatunki podobne
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchosKaczka krzyżówka (Anas platyrhynchos) to największa i najpospolitsza polska kaczka - najbardziej rozpoznawalny ptak wodny na świecie. Występuje na wszystkich polskich zbiornikach wodnych: od dzikich jezior Mazur, przez wiślane łachy, po fontanny w miejskich parkach. Polska populacja: ~250-300 tysięcy par lęgowych. Sezon polowań: 15 sierpnia - 21 grudnia. Samiec w szacie godowej z charakterystyczną zieloną głową i białą obrożą - jeden z najpiękniejszych ptaków polskiej fauny. Od krzyżówki pochodzą wszystkie kaczki domowe.
Bażant
Phasianus colchicusBażant (Phasianus colchicus) - najpiękniejszy ptak polskich pól, ikona klasycznego polowania z wyżłem. Gatunek introdukowany w XIX wieku, dziś najpopularniejszy ptak łowny w Polsce. Polowania na bażanty z wyżłem stojącym to klasyka polskiej kynologii myśliwskiej.
Gęś gęgawa
Anser anserGęś gęgawa (Anser anser) to największa i jedyna licznie gniazdująca w Polsce dzika gęś - przodek wszystkich europejskich gęsi domowych. Rozpoznasz ją po pomarańczowym dziobie i szarobrązowym upierzeniu bez białej plamy na czole. W Polsce gniazduje ok. 12,6–17 tys. par, a ich liczba szybko rośnie. Polowanie trwa od 1 września do 21 grudnia, w czterech zachodnich województwach do 15 stycznia.