Przejdź do treści
Gołąb grzywacz z białą plamą na szyi na gałęzi dębu na skraju pola, w tle grzywacze w locie

Gołąb grzywacz

Columba palumbus

Gołąb grzywacz (Columba palumbus) to największy gołąb Europy - rozpoznasz go po białej plamie na szyi i białym pasie na skrzydłach, dobrze widocznym w locie. W Polsce jest pospolity w lasach, na polach i coraz częściej w miastach. To gatunek łowny: polowanie trwa od 15 sierpnia do 31 stycznia.

Gatunek łowny Ptactwo łowne lasy, zadrzewienia śródpolne, parki i miasta, pola uprawne

Szybkie fakty

  • Długość ciała
    38–45 cm (rozpiętość skrzydeł 68–77 cm)
  • Waga
    400–600 g
  • Długość życia
    zwykle 3–5 lat w naturze (rekordy ponad 15 lat)
  • Aktywność dobowa
    Dzienna
  • Dieta
    Roślinożerca
  • Tryb życia
    Stadny
  • Okres godowy
    marzec - wrzesień
  • Potomstwo
    2 jaja w lęgu, 2–3 lęgi w roku
  • Biotop
    lasy, zadrzewienia śródpolne, parki i miasta, pola uprawne
  • Populacja w PL
    pospolity, jeden z najliczniejszych dużych ptaków w Polsce ↗ rośnie

Nazwy łowieckie

Młode
pisklę (gołąbek)
Inne nazwy
grzywacz, gołąb leśny, siniak (błędnie - to inny gatunek)

Opis i biologia

Gołąb grzywacz (Columba palumbus) to największy gołąb Europy. Ma 38–45 cm długości, rozpiętość skrzydeł do 77 cm i waży 400–600 g - jest wyraźnie większy i masywniejszy od gołębia miejskiego.

Upierzenie jest niebieskoszare, na piersi z różowofioletowym nalotem. Dorosłe ptaki mają na bokach szyi białą plamę (stąd nazwa - „grzywa”), a nad nią zielono-fioletowy, metaliczny połysk. W locie widać szeroki, biały pas w poprzek skrzydła - to najłatwiejsza cecha rozpoznawcza. Oko jest jasnożółte, dziób różowy z żółtym końcem, nogi czerwonoróżowe. Młode ptaki nie mają jeszcze białej plamy na szyi.

Głos to stłumione, rytmiczne gruchanie w pięciu sylabach, często zapisywane jako „gu-guu-gu, gu-gu”. Przy starcie grzywacz głośno klaszcze skrzydłami.

Jak odróżnić grzywacza od innych gołębi? Siniak jest mniejszy, nie ma białych plam na szyi i skrzydłach. Sierpówka jest mniejsza, jasnobeżowa, z czarną półobrożą na karku. Gołąb miejski ma zmienne ubarwienie, zwykle ciemne pasy na skrzydłach i nie ma białego pasa w poprzek skrzydła.

Klasyfikacja systematyczna

Królestwo
Zwierzęta (Animalia)
Typ
Strunowce (Chordata)
Gromada
Ptaki (Aves)
Rząd
Gołębiowe (Columbiformes)
Rodzina
Gołębiowate (Columbidae)
Rodzaj
Columba

Występowanie w Polsce

Grzywacz występuje w całej Polsce. Gniazduje w lasach, zadrzewieniach śródpolnych, parkach i coraz częściej w miastach, gdzie zakłada gniazda na drzewach przy ulicach i w ogrodach. Żeruje głównie na polach uprawnych.

W Polsce jest ptakiem częściowo wędrownym. Większość ptaków odlatuje jesienią na południowy zachód Europy, ale z roku na rok więcej grzywaczy zimuje w kraju, zwłaszcza w miastach i przy uprawach rzepaku. Populacja w ostatnich dekadach wyraźnie rośnie.

śląskie - Populacja wysoka opolskie - Populacja wysoka wielkopolskie - Populacja wysoka zachodniopomorskie - Populacja wysoka świętokrzyskie - Populacja wysoka kujawsko-pomorskie - Populacja wysoka podlaskie - Populacja wysoka dolnośląskie - Populacja wysoka podkarpackie - Populacja wysoka małopolskie - Populacja wysoka pomorskie - Populacja wysoka warmińsko-mazurskie - Populacja wysoka łódzkie - Populacja wysoka mazowieckie - Populacja wysoka lubelskie - Populacja wysoka lubuskie - Populacja wysoka
Populacja rzadka
Populacja umiarkowana
Populacja wysoka

Cykl roczny

Wiosną samiec wykonuje charakterystyczny lot tokowy: wzlatuje stromo w górę, głośno klaszcze skrzydłami, a potem szybuje w dół z rozłożonymi skrzydłami i ogonem. Gniazdo to luźna platforma z gałązek, przez którą często widać jaja.

Samica składa zwykle 2 białe jaja, które oboje rodzice wysiadują ok. 17 dni. Para wyprowadza w sezonie 2–3 lęgi. Pisklęta przez pierwsze dni karmione są „mleczkiem wolowym” - bogatą w białko i tłuszcz wydzieliną z wola rodziców.

Grzywacz jest roślinożerny. Zjada liście rzepaku i koniczyny, ziarno, nasiona, żołędzie, bukiew, a latem owoce. Zimą duże stada mogą wyrządzać szkody w uprawach rzepaku.

Przylot wiosenny Większość grzywaczy wraca z zimowisk w marcu. Coraz więcej ptaków zimuje w Polsce, zwłaszcza w miastach.
Toki i lęgi Samiec wzlatuje stromo w górę, klaszcze skrzydłami i szybuje w dół. Para wyprowadza 2–3 lęgi w roku.
Karmienie „mleczkiem” Pisklęta przez pierwsze dni dostają od obojga rodziców tzw. mleczko wolowe - wydzielinę z wola.
Stada jesienne Po sezonie lęgowym grzywacze łączą się w duże stada żerujące na polach rzepaku i ściernisk.
Odlot na zimowiska Duże przeloty grzywaczy na południowy zachód Europy obserwuje się w październiku.

Przylot wiosenny

Większość grzywaczy wraca z zimowisk w marcu. Coraz więcej ptaków zimuje w Polsce, zwłaszcza w miastach.

Toki i lęgi

Samiec wzlatuje stromo w górę, klaszcze skrzydłami i szybuje w dół. Para wyprowadza 2–3 lęgi w roku.

Karmienie „mleczkiem”

Pisklęta przez pierwsze dni dostają od obojga rodziców tzw. mleczko wolowe - wydzielinę z wola.

Stada jesienne

Po sezonie lęgowym grzywacze łączą się w duże stada żerujące na polach rzepaku i ściernisk.

Odlot na zimowiska

Duże przeloty grzywaczy na południowy zachód Europy obserwuje się w październiku.

Polowanie

Sposoby polowania

  • Na przelocie
  • Z ambony
  • Na wab

Gołąb grzywacz jest gatunkiem łownym. Okres polowań trwa od 15 sierpnia do 31 stycznia. Myśliwi polują na niego głównie na przelotach - rano i wieczorem, gdy ptaki lecą z miejsc noclegowych na żerowiska - oraz z ukrycia na polach rzepaku i ściernisk, z użyciem wabików (sylwetek grzywaczy).

Grzywacz ma świetny wzrok i jest bardzo ostrożny, a jego szybki, zmienny lot sprawia, że polowanie wymaga dobrego strzelania. Strzela się tylko do ptaków pewnie rozpoznanych - siniak i turkawka są chronione.

Kuchnia myśliwska

Mięso grzywacza jest ciemne, delikatne i lekko słodkawe, przypomina mięso dzikiej kaczki. Najcenniejsze są piersi: smażone krótko, na różowo, z masłem i tymiankiem, albo dodane do sałatki z buraków i orzechów. Całe ptaki można dusić w czerwonym winie lub wykorzystać do pasztetu. Inspiracje znajdziesz w dziale Kuchnia myśliwska.

Ciekawostki i kultura

Gołębie, w tym grzywacze, należą do niewielu ptaków, które karmią młode wydzieliną z wola nazywaną „mleczkiem”. Wytwarzają ją oboje rodzice - i samiec, i samica - dzięki czemu pisklęta rosną bardzo szybko.

  • Największy gołąb Europy. Grzywacz waży nawet 600 g - prawie dwa razy więcej niż gołąb miejski. Jest największym gołębiem żyjącym w Europie.
  • Mleczko od taty i mamy. Pisklęta grzywacza przez pierwsze dni żywią się „mleczkiem wolowym” - wydzieliną z wola obojga rodziców, bogatą w białko i tłuszcz.
  • Klaskanie w locie. Startujący grzywacz głośno klaszcze skrzydłami. Wiosną samce robią to celowo podczas lotu tokowego, wznosząc się i opadając nad swoim terenem.
  • Z lasu do miasta. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu grzywacz był płochliwym ptakiem leśnym. Dziś gniazduje w parkach i na osiedlach wielu polskich miast.

Najczęstsze pytania

Jak rozpoznać gołębia grzywacza?
Grzywacz jest dużym, niebieskoszarym gołębiem z białą plamą na bokach szyi i szerokim, białym pasem w poprzek skrzydła, dobrze widocznym w locie. Ma różowawą pierś, jasnożółte oko i różowy dziób z żółtym końcem.
Czym różni się grzywacz od gołębia miejskiego?
Grzywacz jest większy i masywniejszy, ma białą plamę na szyi i biały pas na skrzydle. Gołąb miejski jest mniejszy, ma zmienne ubarwienie i zwykle ciemne pasy na skrzydłach zamiast białego.
Kiedy można polować na gołębia grzywacza?
Od 15 sierpnia do 31 stycznia. Grzywacz jest jedynym łownym gatunkiem gołębia w Polsce - siniak, turkawka i sierpówka są chronione.
Czy grzywacz jest pod ochroną?
Nie. Gołąb grzywacz jest w Polsce gatunkiem łownym. Na terenach miejskich i w okresie lęgowym polować na niego jednak nie wolno.
Co je gołąb grzywacz?
Liście rzepaku i koniczyny, ziarno zbóż, nasiona, żołędzie, bukiew i owoce. Zimą duże stada żerują na polach rzepaku.
Czy grzywacze odlatują na zimę?
Większość polskich grzywaczy odlatuje jesienią na południowy zachód Europy i wraca w marcu. Coraz więcej ptaków zimuje jednak w Polsce, zwłaszcza w miastach.

Gatunki podobne

Kaczka krzyżówka (Anas platyrhynchos) - najliczniejsza polska kaczka, samiec w szacie godowej z zieloną głową, białą obrożą i kasztanowatą piersią, oraz brązowa samica

Kaczka krzyżówka

Anas platyrhynchos

Kaczka krzyżówka (Anas platyrhynchos) to największa i najpospolitsza polska kaczka - najbardziej rozpoznawalny ptak wodny na świecie. Występuje na wszystkich polskich zbiornikach wodnych: od dzikich jezior Mazur, przez wiślane łachy, po fontanny w miejskich parkach. Polska populacja: ~250-300 tysięcy par lęgowych. Sezon polowań: 15 sierpnia - 21 grudnia. Samiec w szacie godowej z charakterystyczną zieloną głową i białą obrożą - jeden z najpiękniejszych ptaków polskiej fauny. Od krzyżówki pochodzą wszystkie kaczki domowe.

Łowny wszelkie zbiorniki wodne - jeziora, stawy, rzeki, kanały, parki miejskie
Kogut bażanta w pełnym upierzeniu godowym na skraju pola - czerwony okolic oka, miedziano-złoty grzbiet, długi spiczasty ogon

Bażant

Phasianus colchicus

Bażant (Phasianus colchicus) - najpiękniejszy ptak polskich pól, ikona klasycznego polowania z wyżłem. Gatunek introdukowany w XIX wieku, dziś najpopularniejszy ptak łowny w Polsce. Polowania na bażanty z wyżłem stojącym to klasyka polskiej kynologii myśliwskiej.

Łowny pola, zarośla, zagajniki, miedze
Gęś gęgawa z pomarańczowym dziobem na brzegu trzcinowego jeziora, w tle druga gęś na wodzie i klucz gęsi na niebie

Gęś gęgawa

Anser anser

Gęś gęgawa (Anser anser) to największa i jedyna licznie gniazdująca w Polsce dzika gęś - przodek wszystkich europejskich gęsi domowych. Rozpoznasz ją po pomarańczowym dziobie i szarobrązowym upierzeniu bez białej plamy na czole. W Polsce gniazduje ok. 12,6–17 tys. par, a ich liczba szybko rośnie. Polowanie trwa od 1 września do 21 grudnia, w czterech zachodnich województwach do 15 stycznia.

Łowny jeziora i stawy z trzcinowiskami, łąki i pola w pobliżu wody