Kuropatwa

Kuropatwa (Perdix perdix) to średniej wielkości ptak z rzędu grzebiących, rodziny kurowatych. Jest rodzimym gatunkiem dla polskiej fauny — w przeciwieństwie do bażanta (introdukowanego w XIX wieku). Występuje w Polsce od dziesiątków tysięcy lat, jest głęboko wpisana w polski krajobraz rolniczy.

Wygląd. Sylwetka kompaktowa, krępa, "kuropatcza" — niska, owalna, z krótką szyją i krótkim, zaokrąglonym ogonem. Cechy charakterystyczne:

• Wielkość — 28–32 cm długości ciała, waga 350–450 g (znacznie mniejsza niż bażant: 1,2-2,0 kg)
• Ubarwienie — szaro-brązowo-rdzawe, doskonały kamuflaż w roślinności polnej. Na pierwszy rzut oka ptak wygląda niemal jednolicie szary
• "Podkowa" na brzuchu — u samca wyraźna, ciemnobrązowa, kasztanowa plama w kształcie podkowy na piersi/brzuchu. To jedyna pewna cecha rozpoznawcza płci — samica ma plamę słabo widoczną lub jej brakuje
• Rdzawe boki głowy i pasy na bokach ciała — wyraźnie zaznaczone, w przeciwieństwie do bardziej jednolitej szarości grzbietu
• Krótkie, mocne nogi — przystosowane do długiego biegu po ziemi (kuropatwa woli biegać niż latać)
• Wąskie, krótkie skrzydła — przystosowane do gwałtownego, krótkiego lotu

Dymorfizm płciowy jest u kuropatwy bardzo słaby — w przeciwieństwie do bażanta, gdzie różnica między kogutem a kurą jest dramatyczna. U kuropatwy najbardziej wyraźną cechą rozróżniającą jest "podkowa" na piersi samca — i to nie zawsze pewna, bo niektóre samice też ją mają, choć słabszą.

Lot. Kuropatwa lata niechętnie, ale charakterystycznie. Wzlatuje pionowo z głośnym trzepotem skrzydeł (podobnie jak bażant, ale głośniej proporcjonalnie do wielkości — to "pfff!" jest piskliwsze). Lot szybki, niski (tuż nad polem), z naprzemiennym trzepotem i szybowaniem. Lądowanie gwałtowne, często z pełnego pędu chowa się w trawie.

Tryb życia. Kuropatwa jest silnie stadnym ptakiem — od jesieni do wczesnej wiosny tworzy "chmary" (małe stada 10-30 ptaków), w obrębie których ptaki ściśle ze sobą współpracują. To zasadnicza różnica wobec bażanta, który żyje raczej samotnie lub w luźnych grupach.

Aktywna za dnia — o świcie i wieczorem najbardziej intensywne żerowanie, w środku dnia odpoczynek w trawie. Nocuje na ziemi, w grupie — kuropatwy zbierają się w kółko, głowami na zewnątrz, każda obserwuje inną stronę. To unikalna strategia obronna w polskiej awifaunie.

Kuropatwa występuje w całej Polsce, ale jej liczebność dramatycznie spadła w ciągu ostatnich dekad. Polska populacja szacowana jest obecnie na około 200 000 sztuk (dane PZŁ) — wobec szacunkowych 2-3 milionów w latach 60. XX wieku. To spadek o około 90%, jeden z największych w polskiej faunie łownej.

Najsilniejsze (relatywnie) populacje zachowały się w:

• Wielkopolska, Kujawy, Lubelszczyzna, Opolszczyzna — tradycyjne tereny rolnictwa, gdzie zachowano gdzieniegdzie mozaikowy krajobraz
• Łódzkie, Mazowsze (rolnicze obszary) — fragmentaryczne stanowiska
• Lokalnie — w obszarach z aktywnymi programami restytucji (kilka kół łowieckich)

Dramatyczne ubytki we wszystkich pozostałych regionach. W wielu obwodach kuropatwa całkowicie zniknęła. Pomorze, Warmia, Podlasie, większość Małopolski i Podkarpacia — populacje śladowe lub nieobecne.

Przyczyny dramatycznego spadku populacji kuropatwy w Polsce i Europie to syntetyczny obraz wpływu intensyfikacji rolnictwa na polską przyrodę polną:

• Likwidacja miedz, krzewów śródpolnych, zadrzewień — utrata schronień i miejsc lęgowych
• Pestycydy — bezpośrednio trują pisklęta, zabijają owady stanowiące podstawę diety młodych
• Mechanizacja — kosiarki, kombajny, opryskiwacze niszczą gniazda i pisklęta
• Monokultura rolnicza — wielkie pola jednolitej kultury (kukurydza, rzepak) nie zapewniają zróżnicowanej diety
• Wzrost populacji drapieżników — lisy, jenoty, krukowate, jastrzębie. Populacje tych gatunków rosną kosztem kuropatwy
• Brak ścierniskw zimą — szybka jesienna orka pozbawia kuropatwy żerowisk zimowych
• Choroby — choroba ślepiej (kokcydioza), pasożyty, lokalnie epidemie

Biotop optymalny dla kuropatwy: krajobraz mozaikowy z polami uprawnymi (zboża, rzepak, ziemniaki) przeplatanymi miedzami, zaroślami, oczkami wodnymi, śródpolnymi zadrzewieniami. Kluczowe są "pasy ekologiczne" — niezabudowane skraje pól, gdzie rosną zioła, dzikie trawy, krzewy. Takie biotopy w Polsce są coraz rzadsze.

Programy restytucji kuropatwy. Wiele kół łowieckich i OHZ-ów prowadzi aktywne programy odbudowy populacji:

• Hodowla i wsiedlanie — bażanterie często prowadzą też hodowle kuropatw, ptaki wypuszczane są wiosną i jesienią
• Tworzenie pasów ekologicznych — porozumienia z rolnikami o pozostawianie krzewów i miedz
• Kontrola drapieżników — intensywne polowania na lisy, jenoty w okresach lęgowych kuropatwy
• Dokarmianie zimowe — karmniki polowe z ziarnem

Niestety, mimo wysiłków programy restytucji nie odwracają trendu — populacja nadal spada. Kuropatwa pozostaje jednym z najbardziej zagrożonych gatunków łownych w Polsce, choć formalnie wciąż obecna na liście.

Życie kuropatwy podporządkowane jest kalendarzowi rolniczemu i jest tej fauny niemal idealnym wskaźnikiem stanu krajobrazu polnego. Tam, gdzie kuropatwa jeszcze jest — krajobraz jest zdrowy. Tam, gdzie zniknęła — coś poszło nie tak.

Cykl roczny — chmara i para

Życie kuropatwy podzielone jest na dwie zasadnicze fazy:

Faza chmary (sierpień – marzec). Po zakończeniu sezonu lęgowego rodziny łączą się w "chmary" — stabilne stada 10-30 ptaków składające się zazwyczaj z 2-4 rodzin. Chmara to jednostka społeczna — ptaki w niej rozpoznają się indywidualnie, mają hierarchię, koordynują ruchy.

Chmara wspólnie:

• Żeruje — w ścisłym formacie, część obserwuje, część je
• Pije — z rosy, kałuż, oczek wodnych
• Odpoczywa — w południe, w trawie, w "kotlinach" (płytkich zagłębieniach)
• Nocuje — w charakterystycznym kółku, głowami na zewnątrz, każda strzeże innej strony

Faza par (marzec – sierpień). Chmara rozpada się wraz z nadchodzącą wiosną. Każda para zajmuje swoje terytorium (3-5 hektarów), broni go przed sąsiadami. Samce o świcie wydają charakterystyczny krzyk godowy — donośne, dwusylabowe "kir-rrik" (czasem opisywane jako "skrzypiące kwakanie"). Słychać je z 200-300 metrów.

Wykluwanie i odchów

Po kopulacji samica zakłada gniazdo — proste zagłębienie w trawie, miedzy, kępie zboża, wyłożone trawami i piórkami z piersi. Gniazdo jest doskonale ukryte — nawet doświadczony myśliwy często przechodzi krok obok, nie zauważając.

Samica składa rekordową liczbę jaj — 10 do 20! (rekord do 24). To absolutny rekord wśród polskich ptaków łownych. Jaja są małe (3 cm), oliwkowo-brązowe, świetnie zakamuflowane.

Wysiadywanie trwa 24–26 dni. Samica wysiaduje sama, ale samiec pozostaje w pobliżu i obserwuje teren. Po wykluciu się piskląt — co jest niezwykłe wśród ptaków grzebiących — oboje rodziców opiekuje się młodymi. To rzadkość: u bażanta, cietrzewia samiec nie bierze udziału w opiece. U kuropatwy ojciec to równouprawniony rodzic.

Pisklęta są zagniazdownikami — od razu opuszczają gniazdo. Pierwsze dwa tygodnie są najbardziej zagrożone. Pisklęta nie regulują własnej temperatury — potrzebują częstego ogrzewania pod skrzydłami matki. Mokra pogoda jest dla nich zabójcza.

Po 2 tygodniach pisklęta umieją krótko latać. Rodzina trzyma się razem przez całe lato — to zaczątek przyszłej chmary.

Strategia obronna

Kuropatwa rozwinęła unikalne strategie ucieczki przed drapieżnikami:

1. Bezruch i kamuflaż — pierwszy odruch. Szaro-rdzawe ubarwienie sprawia, że kuropatwa znika dosłownie w trawie
2. Bieg po ziemi — kuropatwa woli biegać niż latać. W razie zagrożenia odbiega w roślinność, zostawiając minimalny trop
3. Gwałtowny wzlot stadny — gdy zagrożenie jest blisko, cała chmara wzlatuje jednocześnie z głośnym trzepotem. To dezorientuje drapieżnika
4. Rozproszenie po wylocie — po wzlocie ptaki rozdzielają się w różnych kierunkach. Drapieżnik nie wie, którego ścigać
5. Powrót po godzinie — rozproszona chmara po godzinie zbiera się ponownie w bezpiecznym miejscu

Strategia "rozproszenia" zawodzi w przypadku ptaków drapieżnych (jastrzębi, krogulców). Te ptaki z góry mają przewagę i atakują pojedyncze rozproszone kuropatwy. Dlatego w obwodach z dużą populacją jastrzębi straty wśród kuropatw są bardzo duże.

Sezon zimowy

Zima jest dla kuropatwy okresem kluczowym. Chmary szukają ścierniskk z resztkami zboża, niedojedzonych burakach, pól z ozimkami przebijającymi się przez śnieg. W warunkach głębokiego śniegu (powyżej 20 cm) kuropatwy mają poważne problemy — nie potrafią kopać w śniegu jak bażanty.

W mroźne noce nocują w charakterystycznym kółku — głowami na zewnątrz, ciało przy ciele. To minimalizuje straty ciepła i pozwala każdej z ptaków obserwować inną stronę. Ta strategia jest jedyna wśród polskich ptaków łownych.

Surowa zima — szczególnie z lodowatym deszczem czy zamarzniętym śniegiem (kuropatwy nie potrafią przebić skorupy) — bywa katastrofalna dla populacji. Pojedyncze surowe zimy bywają przyczyną załamań lokalnych populacji.

Polowanie na kuropatwę było jednym z najpiękniejszych klasyków polskiego łowiectwa drobnego. Tradycja sięga setek lat — kuropatwy polowano w Polsce zawsze, były podstawowym ptactwem łownym pól i miedz. Dziś, w kontekście dramatycznego spadku populacji, polowanie wymaga wyjątkowej powściągliwości i etyki.

Okresy polowań w Polsce

Zgodnie z aktualnym rozporządzeniem Ministra Środowiska:

• Polowanie: 11 września – 21 października (cała Polska) — zaledwie 40 dni! To najkrótszy sezon polowań na ptactwo łowne w Polsce
• Odłów: 1 października – 15 stycznia — wyłącznie w drodze odłowu (do siatek), dla potrzeb zasiedleń

Skrócenie okresu polowania w ostatnich dekadach jest wyrazem zaniepokojenia stanem populacji. Jeszcze w latach 90. polowanie trwało od września do końca listopada. Dziś — tylko 40 dni. To kontekst, w którym każdy myśliwy powinien rozważyć, czy w ogóle pozyskiwać kuropatwy.

Tradycyjne sposoby polowania

Polowanie z wyżłem (klasyczne)

Najbardziej tradycyjna forma polowania na kuropatwę. Myśliwy z wyżłem przechodzi po polach, miedzach, ścierniskach. Wyżeł lokalizuje chmarę nosem, wykonuje stójkę. Myśliwy podchodzi, daje psu sygnał, chmara wzlatuje w wachlarzu — myśliwy oddaje 1-2 strzały.

To polowanie różni się od polowania na bażanty w kilku kluczowych aspektach:

• Kuropatwy są w chmarze — wzlatuje jednocześnie wiele ptaków, nie jeden
• Pole wzlotu jest szerokie — myśliwy musi wybrać jednego i nie strzelać "w gromadę"
• Lot jest niższy — kuropatwy lecą tuż nad polem, kąt strzału mniejszy niż przy bażancie
• Strzał musi być precyzyjny — nigdy "na chybił trafił" w stronę chmary

Najlepsze rasy do polowania na kuropatwy: wyżeł niemiecki krótkowłosy (kurzhaar), seter angielski, pointer. Pointer szczególnie dobrze sprawdza się w odkrytych polach — jego "wysoka" stójka pozwala myśliwemu z daleka widzieć, że pies coś znalazł.

Polowanie zbiorowe z naganki

Klasyczna forma polowania zbiorowego, popularna do końca XX wieku, dziś niemal zarzucona ze względu na niskie liczebności kuropatw. Myśliwi (linia parolu) czekają na końcu miotu, naganiacze przepędzają chmary z dużego pola. Strzały oddaje się do wzlatujących stadek.

Współcześnie polowanie zbiorowe na kuropatwy organizowane jest tylko w OHZ-ach z aktywną hodowlą, gdzie populacja jest stabilna dzięki regularnym wsiedleniom.

Polowanie z podchodu

Indywidualne, bez psa. Myśliwy chodzi po polach i miedzach, próbując wypatrzeć chmarę lub spłoszyć ją z trawy. To polowanie wymagające — kuropatwy są bardzo czujne, doskonale słyszą i widzą. Stosunkowo małe szanse na sukces — ale gdy myśliwy odda dobry strzał, satysfakcja jest wielka.

Etyka i odpowiedzialność

Polowanie na kuropatwę w dzisiejszej Polsce wymaga świadomego namysłu:

• Czy w Twoim obwodzie populacja jest na tyle silna, żeby uzasadnić pozyskanie? Wiele kół wprowadziło moratoria
• Czy nie strzelać do chmar zbyt małych (poniżej 8 ptaków)? Strata kilku ptaków z małej chmary może wyeliminować ją całkowicie
• Czy ograniczyć limit? Wielu myśliwych dobrowolnie wprowadza limit 1-2 kuropatwy na sezon
• Czy nie strzelać samic z pisklętami? W okresie wczesnym sezonu (wrzesień) chmary mogą zawierać niedojrzałe pisklęta

W wielu kołach łowieckich Polski zachodniej kuropatwa jest całkowicie chroniona dobrowolnie — myśliwi rezygnują z polowania, mimo że gatunek jest formalnie łowny. To pokazuje stopień zaniepokojenia stanem populacji.

Programy restytucji

Wielu myśliwych aktywnie wspiera programy odbudowy populacji kuropatwy:

• Hodowla wolierowa — wsiedlanie 50-200 sztuk rocznie na obwód
• Dokarmianie zimowe — karmniki polowe z ziarnem
• Tworzenie pasów ekologicznych — porozumienia z rolnikami
• Kontrola drapieżników — intensywne polowania na lisy, jenoty, krukowate w okresach lęgowych

To nowoczesne łowiectwo w pełnym sensie — nie tylko pozyskanie, ale aktywna gospodarka łowiecka i ochrona gatunku.

Mięso kuropatwy uchodzi za jedną z najwykwintniejszych dziczyzn w polskiej kuchni. Delikatne, jasne, subtelne — wymaga umiejętnego przygotowania, ale wynagradza wykwintnym smakiem. Klasyka kuchni dworskiej i wykwintnej kuchni restauracyjnej.

Tusza po wypatroszeniu waży zaledwie 250-350 g — niewiele, dlatego kuropatwę traktuje się jako delikates dla jednej osoby (jedna tuszka = jedna porcja).

Tradycyjne polskie przepisy:

• Kuropatwa po polsku — tuszka naszpikowana słoniną i pieprzem, pieczona w piekarniku z masłem i ziołami. Podawana z polskimi grzybami leśnymi i konfiturą borówkową
• Kuropatwa w cieście — tuszka owinięta w boczek i ciasto francuskie, pieczona w piekarniku. Klasyka dworska, w stylu "perdrix en croute"
• Kuropatwa na śmietanie — duszona w gęstej śmietanie z grzybami suszonymi, cebulą, jałowcem. Podawana z kluskami śląskimi lub kopytkami
• Pasztet z kuropatw — wykwintny pasztet z mięsa kuropatw, z dodatkiem cielęciny, koniaku, ziół. Lukrowany galaretą z rosołu z dziczyzny
• Rosół z kuropatw — jasny, klarowany rosół na bazie tuszek kuropatw z włoszczyzną. Bardzo elegancki, klasyka kuchni dworskiej

Wskazówki kulinarne:

• Mięso kuropatwy jest delikatne i łatwo wysycha — wymaga szpikowania słoniną lub ścisłego okrywania boczkiem
• Optymalna temperatura wewnątrz pieczeni: 62-65°C. Wyższa = sucha kuropatwa
• Krótki czas pieczenia — 15-20 minut w piekarniku 180°C
• Bez intensywnego marynowania — smak kuropatwy jest subtelny, nie wymaga maskowania
• Najlepsze do kuchni: ptaki młode (1-2 lata), pozyskane wczesnym jesienią po sezonie żerów na ścierniskach
• Lekkie wino białe (Pinot Blanc, Grüner Veltliner) lub lekkie czerwone (Pinot Noir) — kuropatwa nie znosi ciężkich win

Mięso kuropatwy nie jest dostępne komercyjnie w Polsce — w przeciwieństwie do bażanta. To czyni je delikatesem dostępnym wyłącznie w kręgu myśliwskim lub w wybranych restauracjach z własnymi dostawami z OHZ-ów.

Polowanie na kuropatwy, podobnie jak na bażanty, to królestwo wyżła stojącego. Specyfika kuropatwy — chmara zamiast pojedynczych ptaków, niskie loty, otwarte tereny — stawia wyżła przed konkretnymi wyzwaniami, których nie ma przy bażancie.

Wyżeł niemiecki krótkowłosy (kurzhaar) — najpopularniejszy wyżeł do kuropatwy w Polsce. Wszechstronny, doskonały węch, niezawodna stójka. Średnia wielkość 25-30 kg pozwala mu na długą pracę w otwartym polu.

Wyżeł niemiecki szorstkowłosy (drahthaar) — bardziej "twardszy", lepiej znosi gęste zarośla i miedze. Ważne przy polowaniu na kuropatwy w zarośniętych obwodach.

Seter angielski — English Setter. Klasyczny brytyjski wyżeł długowłosy. Długa jedwabista sierść (biało-czarne, biało-rdzawe, biało-cytrynowe plamy), elegancki styl pracy. Szczególnie ceniony do kuropatw w otwartych polach — jego "płaska" stójka z wyciągniętym ciałem jest widoczna z daleka.

Pointer — angielska rasa o krótkiej, gładkiej sierści. Najbardziej tradycyjna rasa do kuropatw w angielskiej szkole łowieckiej. Charakteryzuje się ekstremalną szybkością i "wysoką" stójką (nogi prężne, ogon poziomo, głowa wysoko). Pointer pokrywa olbrzymie pola w krótkim czasie — idealny do otwartych krajobrazów wielkopolskich.

Wyżeł węgierski (vizsla) — Magyar Vizsla. Rośnie w popularności w Polsce. Jednolicie rdzawa sierść, doskonały kontakt z przewodnikiem, dynamiczna praca. Sprawdza się szczególnie w mozaikowym krajobrazie kuropatw.

Inne rasy używane przy kuropatwach:

• Bracco italiano — włoski wyżeł, rzadkość w Polsce
• Springer spaniel angielski — do polowania zbiorowego, do płosznia chmar
• Cocker spaniel — mniejszy spaniel, dobry do gęstych miedz

Specyfika tresury wyżła do kuropatwy:

• Stójka na chmarę — wyżeł musi rozumieć, że na końcu jego nosa nie jest jeden ptak, tylko 10-30. To wymaga długich treningów
• Powolne podchodzenie — wypędzanie chmary nigdy nie powinno być gwałtowne. Wyżeł powinien iść "krok po kroku", dając myśliwemu czas na wybór celu
• Aportowanie z pola — kuropatwy strzelane spadają w trawę. Dobry wyżeł musi nauczyć się systematycznego "checking" obszaru po strzale
• Praca z chmarą rozproszoną — po wystrzale chmara rozprasza się. Wyżeł powinien szukać "rozprysk" — czyli pojedyncze ptaki ukrywające się w pobliżu

Dobrze ułożony wyżeł do kuropatw to inwestycja lat. Wielu myśliwych pracuje z jednym psem przez 8-10 lat, znając każdą jego cechę, a pies — każdą cechę swojego pana.

Kuropatwa, niegdyś najpospolitsza zwierzyna polskich pól, zajmuje wyjątkowe miejsce w polskiej kulturze, języku i literaturze.

Etymologia i nazwy

Polska nazwa "kuropatwa" pochodzi od staropolskiego "kuro-pat" — gdzie "kur" oznaczał ptaka kurowatego, a "pat" prawdopodobnie odnosił się do siedliska polnego lub do charakterystycznego brzmienia lotu. Niektórzy etymologowie wywodzą "pat" od czasownika "patać" (pleść trawę, podstawowy etap budowy gniazda kuropatw).

Łacińska nazwa Perdix perdix pochodzi z greckiego perdix — co w mitologii odnosiło się do młodego siostrzeńca Dedala (mityczny architekt labiryntu), zazdrosnego o jego talenty i zmienionego przez bogów w kuropatwę. Stąd w niektórych tradycjach europejskich kuropatwa kojarzona z strachem wysokości — mityczna kuropatwa unika lotów wysokich.

Kuropatwa w literaturze polskiej

Adam Mickiewicz w "Panu Tadeuszu" (Księga IV) wymienia kuropatwy jako klasyczne ptactwo polskich pól. Polowania na kuropatwy były dla polskiej szlachty XIX wieku codziennym elementem życia — jak dzisiaj jogging dla mieszkańca miasta.

Henryk Sienkiewicz w "Krzyżakach" i "Ogniem i mieczem" wielokrotnie nawiązuje do kuropatw jako ptaków polnych — wymieniając je jednym tchem z bażantami i zającami jako "zwierzynę szlachetną".

Włodzimierz Korsak w "Roku myśliwego" (1922) poświęcił kuropatwie jedną z najpiękniejszych stronic swojej prozy. Pisał: "Kuropatwa to nie ptak — to dusza polskich pól. Gdy znika kuropatwa, znika z naszej ziemi coś więcej niż ptak — znika krajobraz."

Julian Ejsmond opisywał polowania na kuropatwy z wyżłem jako "najmłodzeńsze polowanie polskiego myśliwego" — wymagające siły i wytrzymałości, ale dające nieporównywalne emocje.

Kuropatwa w polskim języku

Kuropatwa odcisnęła ślad w polskich powiedzeniach:

• "Niedoszły jak kuropatwa" — niedoskonały, nieudany (rzadko używane dziś)
• "Krzyczeć jak kuropatwa" — krzyczeć przeraźliwie, panicznie (charakterystyczny krzyk strachu)
• "Tłusty jak kuropatwa" — dobrze odżywiony (ze względu na poziom otłuszczenia w sezonie jesiennym)
• "Rumianny jak kuropatwa" — rdzawo-brązowy, ciepły kolor (od ubarwienia ptaka)

Kuropatwa w sztuce

Kuropatwy pojawiają się w polskim malarstwie myśliwskim XIX i XX wieku:

• Juliusz Kossak — w licznych scenach polowań w polach
• Alfred Wierusz-Kowalski — w scenach polowań z wyżłami
• Józef Chełmoński — w obrazach polskiej wsi z chmarami kuropatw na ścierniskach
• Wojciech Kossak — w obrazach myśliwskich, gdzie kuropatwy są często elementem scenografii

Kuropatwa a bażant — porównanie

Dwa najpopularniejsze polskie ptaki polne, z fundamentalnymi różnicami:

Kuropatwa jest "polską" odpowiedzią na bażanta — dyskretniejsza, mniejsza, ale głęboko zakorzeniona w polskim krajobrazie. Niestety, traci na rzecz bardziej "produkcyjnego" bażanta.

Kuropatwa jako wskaźnik środowiskowy

Kuropatwa jest jednym z najbardziej cenionych "wskaźników ekologicznych" w polskim krajobrazie rolniczym. Tam, gdzie żyje:

• Krajobraz jest mozaikowy (pola + miedze + zadrzewienia)
• Stosowanie pestycydów jest umiarkowane
• Populacje owadów (głównie pszczeli, motyli) są zdrowe
• Biorózność jest zachowana

Tam, gdzie kuropatwa zniknęła — wszystkie te elementy zostały poważnie naruszone. W tym sensie kuropatwa jest "kanarkiem w kopalni" polskiej wsi — jej obecność świadczy o zdrowym krajobrazie, jej brak — o degradacji.

Co możesz zrobić

Jako myśliwy, rolnik lub miłośnik przyrody możesz pomóc kuropatwie przez:

• Pozostawianie miedz i pasów ekologicznych na polach
• Ograniczenie pestycydów w okresie wykluwania piskląt (maj-lipiec)
• Pozostawianie ściernisk na zimę (ważne źródło pokarmu)
• Wspieranie programów restytucji kół łowieckich
• Powściągliwość w polowaniu — wybieranie tylko chmar dużych i zdrowych
• Kontrola drapieżników w okresie lęgowym
• Dokarmianie zimowe — karmniki polowe z ziarnem