Gęś białoczelna
Anser albifrons
Gęś białoczelna (Anser albifrons) to arktyczna gęś, która przylatuje do Polski na jesień i zimę - rozpoznasz ją po białej plamie u nasady dzioba i czarnych pręgach na brzuchu. Największe stada zbierają się w zachodniej Polsce. Jest gatunkiem łownym: od 1 września do 21 grudnia, w czterech zachodnich województwach do 31 stycznia.
Szybkie fakty
- Długość ciała64–78 cm (rozpiętość skrzydeł 130–165 cm)
- Waga1,9–3,3 kg
- Długość życiazwykle kilka lat w naturze (rekordy ponad 20 lat)
- Aktywność dobowaDzienna
- DietaRoślinożerca
- Tryb życiaStadny
- Okres godowyczerwiec (w Arktyce)
- Potomstwo4–6 jaj w lęgu (lęgi w tundrze)
- Biotoppola ozimin i rzepaku, łąki, duże rozlewiska i jeziora (noclegowiska)
- Populacja w PLnie gniazduje; na przelotach i zimą dziesiątki tysięcy ptaków → stabilna
Nazwy łowieckie
- Samiec
- gąsior
- Samica
- gęś
- Młode
- gąsię
- Inne nazwy
- białoczelna, gęś białolica (potocznie, błędnie)
Opis i biologia
Gęś białoczelna (Anser albifrons) ma 64–78 cm długości i waży 1,9–3,3 kg - jest mniejsza i smuklejsza od gęgawy. Upierzenie jest szarobrązowe, z jasnymi obrzeżeniami piór na grzbiecie.
Dorosłe ptaki łatwo rozpoznać po dwóch cechach: szerokiej, białej plamie na czole, u nasady dzioba (stąd nazwa) oraz nieregularnych, czarnych pręgach i plamach na brzuchu. Dziób jest różowy, a nogi pomarańczowe. Młode ptaki w pierwszej jesieni nie mają jeszcze białego czoła ani czarnych pręg - łatwo je pomylić z innymi gatunkami.
Uwaga na gęś małą! Bardzo podobna, ale znacznie rzadsza gęś mała (Anser erythropus) jest w Polsce ściśle chroniona i zagrożona wyginięciem. Jest mniejsza, ma krótszy dziób, białą plamę sięgającą wyżej na czoło i wyraźną, żółtą obrączkę wokół oka. Pewne rozpoznanie w terenie, zwłaszcza w locie, jest trudne.
Porównanie z gęgawą: gęgawa jest większa, ma gruby pomarańczowy dziób, nie ma białego czoła ani czarnych pręg na brzuchu. Więcej o gęsi gęgawie.
Klasyfikacja systematyczna
- Królestwo
- Zwierzęta (Animalia)
- Typ
- Strunowce (Chordata)
- Gromada
- Ptaki (Aves)
- Rząd
- Blaszkodziobe (Anseriformes)
- Rodzina
- Kaczkowate (Anatidae)
- Rodzaj
- Anser
Występowanie w Polsce
Gęś białoczelna gniazduje w arktycznej tundrze - od północnej Rosji po Syberię. W Polsce nie zakłada gniazd, ale jest bardzo liczna na przelotach i zimą.
Pierwsze stada pojawiają się we wrześniu, a najwięcej ptaków jest w październiku i listopadzie. Największe koncentracje tworzą się w zachodniej Polsce - w dolinie dolnej Odry i Warty, w Wielkopolsce, na Dolnym Śląsku i w Lubuskiem. Na noclegowiskach, takich jak rozlewiska Ujścia Warty, potrafią zbierać się dziesiątki tysięcy gęsi. W łagodne zimy wiele ptaków zostaje w Polsce do wiosny.
Cykl roczny
Gęsi białoczelne są bardzo stadne. Noc spędzają na wodzie - na jeziorach, zalewach i rozlewiskach - a o świcie stada przelatują na żerowiska na polach. Zjadają oziminy, rzepak, trawy i resztki kukurydzy, a wieczorem wracają na noclegowisko.
Rodziny trzymają się razem przez całą zimę: młode wędrują z rodzicami i uczą się od nich tras przelotów. W locie stada układają się w długie, faliste klucze, a ich głos to wysokie, „śmiejące się” gęganie, wyraźnie wyższe niż u gęgawy.
Zimowanie i stada
W łagodne zimy tysiące ptaków zimują w zachodniej Polsce, żerując na polach ozimin.
Przelot wiosenny
Wiosną stada wracają przez Polskę na lęgowiska w Rosji i na Syberii.
Lęgi w tundrze
Gniazduje w arktycznej tundrze. W Polsce nie zakłada gniazd.
Przylot jesienny
Gęsi białoczelne przylatują z arktycznej tundry. Największe stada widać w październiku i listopadzie.
Polowanie
Sposoby polowania
- Na przelocie
- Na wab
- Z psem
Gęś białoczelna jest gatunkiem łownym. Okres polowań trwa od 1 września do 21 grudnia, a w województwach zachodniopomorskim, lubuskim, wielkopolskim i dolnośląskim - do 31 stycznia.
Na gęsi poluje się na porannych i wieczornych przelotach, z ukrycia na polach, z wabikami. Ze względu na podobieństwo do chronionej gęsi małej trzeba strzelać wyłącznie do pewnie rozpoznanych ptaków. Na terenach podmokłych i w odległości do 100 m od nich obowiązuje zakaz używania amunicji śrutowej z ołowiem.
Kuchnia myśliwska
Mięso gęsi białoczelnej jest ciemne, chude i delikatniejsze niż mięso gęgawy - to jedna z najsmaczniejszych dzikich gęsi. Młode ptaki nadają się do pieczenia w całości, a piersi z dorosłych najlepiej usmażyć na różowo. Więcej pomysłów znajdziesz w dziale Kuchnia myśliwska.
Ciekawostki i kultura
Jesienne klucze gęsi nad zachodnią Polską to jedno z największych przyrodniczych widowisk w kraju. Na noclegowiskach w Ujściu Warty czy na Odrze o świcie podrywają się tysiące ptaków naraz, a ich głosy słychać z kilku kilometrów.
- Pręgi tylko u dorosłych. Czarne pręgi na brzuchu mają tylko dorosłe gęsi białoczelne. Młode w pierwszej zimie ich nie mają, więc w stadzie łatwo odróżnić rodziców od tegorocznych ptaków.
- Rodzina na całą zimę. Młode gęsi przez pierwszą zimę wędrują z rodzicami i uczą się od nich tras przelotów i miejsc żerowania.
- Z tundry nad Wartę. Gęsi, które zimą żerują na polach Wielkopolski, latem wychowują pisklęta w arktycznej tundrze, tysiące kilometrów na północny wschód.
- Śmiejący się głos. Głos gęsi białoczelnej jest wyższy i bardziej melodyjny niż gęgawy - przypomina krótkie, „śmiejące się” okrzyki.
Najczęstsze pytania
Jak rozpoznać gęś białoczelną?
Kiedy można polować na gęś białoczelną?
Czym różni się gęś białoczelna od gęsi małej?
Czy gęś białoczelna gniazduje w Polsce?
Gdzie zobaczyć gęsi białoczelne w Polsce?
Czym różni się gęś białoczelna od gęgawy?
Gatunki podobne
Gęś gęgawa
Anser anserGęś gęgawa (Anser anser) to największa i jedyna licznie gniazdująca w Polsce dzika gęś - przodek wszystkich europejskich gęsi domowych. Rozpoznasz ją po pomarańczowym dziobie i szarobrązowym upierzeniu bez białej plamy na czole. W Polsce gniazduje ok. 12,6–17 tys. par, a ich liczba szybko rośnie. Polowanie trwa od 1 września do 21 grudnia, w czterech zachodnich województwach do 15 stycznia.
Gęś zbożowa
Anser fabalisGęś zbożowa (Anser fabalis) to duża, ciemna gęś z północy, która przelatuje przez Polskę jesienią i wiosną. Rozpoznasz ją po ciemnobrązowej głowie i czarnym dziobie z pomarańczową przepaską. Dawniej zaliczano do niej także gęś tundrową, dziś uznawaną za osobny gatunek. Okres polowań: od 1 września do 21 grudnia, w czterech zachodnich województwach do 31 stycznia.
Kaczka krzyżówka
Anas platyrhynchosKaczka krzyżówka (Anas platyrhynchos) to największa i najpospolitsza polska kaczka - najbardziej rozpoznawalny ptak wodny na świecie. Występuje na wszystkich polskich zbiornikach wodnych: od dzikich jezior Mazur, przez wiślane łachy, po fontanny w miejskich parkach. Polska populacja: ~250-300 tysięcy par lęgowych. Sezon polowań: 15 sierpnia - 21 grudnia. Samiec w szacie godowej z charakterystyczną zieloną głową i białą obrożą - jeden z najpiękniejszych ptaków polskiej fauny. Od krzyżówki pochodzą wszystkie kaczki domowe.